Thuistaal, schooltaal en dyslexie

Ouders krijgen soms het advies thuis minder de eigen taal te gebruiken wanneer een kind moeite heeft met lezen. Dat is niet automatisch zinvol. Een rijke thuistaal ondersteunt communicatie, relaties en algemene taalontwikkeling. Schoolse leesproblemen vragen gerichte ondersteuning in de taal waarin het lezen wordt geleerd. Welke aanpak passend is hangt af van de talen, leeftijd en individuele ontwikkeling. Het doel is niet talen tegen elkaar uitspelen, maar voldoende en kwalitatieve taalervaring combineren met specifieke leesondersteuning.

Meertaligheid is geen oorzaak van dyslexie

Het leren van meerdere talen veroorzaakt op zichzelf geen dyslexie. Wel kan taalervaring invloed hebben op prestaties in afzonderlijke talen. Bij thuistaal, schooltaal en dyslexie helpt het om prestaties altijd te interpreteren tegen de achtergrond van daadwerkelijke taalervaring en onderwijs. Zo worden normale kenmerken van meertalige ontwikkeling niet onnodig geproblematiseerd en blijven hardnekkige lees- en spellingproblemen wel serieus in beeld.

Talen verschillen

Schriftsystemen verschillen in hoe voorspelbaar letters en klanken aan elkaar gekoppeld zijn. Daardoor kan dyslexie per taal anders zichtbaar worden. Bij thuistaal, schooltaal en dyslexie helpt het om prestaties altijd te interpreteren tegen de achtergrond van daadwerkelijke taalervaring en onderwijs. Zo worden normale kenmerken van meertalige ontwikkeling niet onnodig geproblematiseerd en blijven hardnekkige lees- en spellingproblemen wel serieus in beeld.

Een concreet voorbeeld

Een leerling spreekt thuis Pools en leert op school Nederlands. Spelfouten in het Nederlands kunnen deels passen bij tweede-taalontwikkeling. Wanneer hardnekkige decodeerproblemen ook na goede instructie blijven bestaan, is bredere beoordeling nodig. Bij thuistaal, schooltaal en dyslexie helpt het om prestaties altijd te interpreteren tegen de achtergrond van daadwerkelijke taalervaring en onderwijs. Zo worden normale kenmerken van meertalige ontwikkeling niet onnodig geproblematiseerd en blijven hardnekkige lees- en spellingproblemen wel serieus in beeld.

Taalblootstelling

Vraag hoe lang, hoe vaak en in welke situaties iemand een taal hoort, spreekt, leest en schrijft. Bij thuistaal, schooltaal en dyslexie helpt het om prestaties altijd te interpreteren tegen de achtergrond van daadwerkelijke taalervaring en onderwijs. Zo worden normale kenmerken van meertalige ontwikkeling niet onnodig geproblematiseerd en blijven hardnekkige lees- en spellingproblemen wel serieus in beeld.

Onderwijstaal

Beperkte ervaring met de schooltaal kan woordenschat en tekstbegrip beïnvloeden zonder dat technisch lezen noodzakelijk dyslectisch is. Bij thuistaal, schooltaal en dyslexie helpt het om prestaties altijd te interpreteren tegen de achtergrond van daadwerkelijke taalervaring en onderwijs. Zo worden normale kenmerken van meertalige ontwikkeling niet onnodig geproblematiseerd en blijven hardnekkige lees- en spellingproblemen wel serieus in beeld.

Thuistaal

Een sterke thuistaal is waardevol. Ouders kunnen rijke gesprekken, verhalen en voorlezen in de taal gebruiken waarin zij het meest natuurlijk communiceren. Bij thuistaal, schooltaal en dyslexie helpt het om prestaties altijd te interpreteren tegen de achtergrond van daadwerkelijke taalervaring en onderwijs. Zo worden normale kenmerken van meertalige ontwikkeling niet onnodig geproblematiseerd en blijven hardnekkige lees- en spellingproblemen wel serieus in beeld.

Klank en schrift

Bij het leren van een nieuwe taal kan expliciete aandacht voor uitspraak, klanken en spellingpatronen extra nuttig zijn. Bij thuistaal, schooltaal en dyslexie helpt het om prestaties altijd te interpreteren tegen de achtergrond van daadwerkelijke taalervaring en onderwijs. Zo worden normale kenmerken van meertalige ontwikkeling niet onnodig geproblematiseerd en blijven hardnekkige lees- en spellingproblemen wel serieus in beeld.

Woordenschat

Onbekende woorden maken lezen moeilijker, ook zonder dyslexie. Bouw daarom woordkennis op naast technische leesvaardigheid. Bij thuistaal, schooltaal en dyslexie helpt het om prestaties altijd te interpreteren tegen de achtergrond van daadwerkelijke taalervaring en onderwijs. Zo worden normale kenmerken van meertalige ontwikkeling niet onnodig geproblematiseerd en blijven hardnekkige lees- en spellingproblemen wel serieus in beeld.

Engels

De relatief onregelmatige Engelse spelling kan veel geheugen voor woordvormen en patronen vragen. Bij thuistaal, schooltaal en dyslexie helpt het om prestaties altijd te interpreteren tegen de achtergrond van daadwerkelijke taalervaring en onderwijs. Zo worden normale kenmerken van meertalige ontwikkeling niet onnodig geproblematiseerd en blijven hardnekkige lees- en spellingproblemen wel serieus in beeld.

Andere talen

Maak geen algemene voorspelling op basis van één vreemde taal. Verschillende talen stellen verschillende eisen. Bij thuistaal, schooltaal en dyslexie helpt het om prestaties altijd te interpreteren tegen de achtergrond van daadwerkelijke taalervaring en onderwijs. Zo worden normale kenmerken van meertalige ontwikkeling niet onnodig geproblematiseerd en blijven hardnekkige lees- en spellingproblemen wel serieus in beeld.

Luisteren en spreken

Mondelinge taalvaardigheid kan sterker zijn dan schriftelijke taalvaardigheid. Beoordeel die onderdelen afzonderlijk. Bij thuistaal, schooltaal en dyslexie helpt het om prestaties altijd te interpreteren tegen de achtergrond van daadwerkelijke taalervaring en onderwijs. Zo worden normale kenmerken van meertalige ontwikkeling niet onnodig geproblematiseerd en blijven hardnekkige lees- en spellingproblemen wel serieus in beeld.

Lezen

Kijk naar nauwkeurigheid, tempo en ontwikkeling over tijd en vergelijk prestaties met wat op basis van instructie en taalervaring verwacht mag worden. Bij thuistaal, schooltaal en dyslexie helpt het om prestaties altijd te interpreteren tegen de achtergrond van daadwerkelijke taalervaring en onderwijs. Zo worden normale kenmerken van meertalige ontwikkeling niet onnodig geproblematiseerd en blijven hardnekkige lees- en spellingproblemen wel serieus in beeld.

Spelling

Spelfouten kunnen voortkomen uit dyslexie, tweede-taalontwikkeling of beide. Analyseer het foutpatroon in context. Bij thuistaal, schooltaal en dyslexie helpt het om prestaties altijd te interpreteren tegen de achtergrond van daadwerkelijke taalervaring en onderwijs. Zo worden normale kenmerken van meertalige ontwikkeling niet onnodig geproblematiseerd en blijven hardnekkige lees- en spellingproblemen wel serieus in beeld.

Diagnostiek

Gebruik waar mogelijk professionals met kennis van meertalige ontwikkeling en verzamel informatie uit meerdere bronnen. Bij thuistaal, schooltaal en dyslexie helpt het om prestaties altijd te interpreteren tegen de achtergrond van daadwerkelijke taalervaring en onderwijs. Zo worden normale kenmerken van meertalige ontwikkeling niet onnodig geproblematiseerd en blijven hardnekkige lees- en spellingproblemen wel serieus in beeld.

Tests

Normscores zijn alleen zinvol wanneer duidelijk is voor welke populatie en taalachtergrond de test bedoeld is. Bij thuistaal, schooltaal en dyslexie helpt het om prestaties altijd te interpreteren tegen de achtergrond van daadwerkelijke taalervaring en onderwijs. Zo worden normale kenmerken van meertalige ontwikkeling niet onnodig geproblematiseerd en blijven hardnekkige lees- en spellingproblemen wel serieus in beeld.

School en ouders

Wissel informatie uit over taalgebruik thuis en op school zonder de thuistaal als probleem te behandelen. Bij thuistaal, schooltaal en dyslexie helpt het om prestaties altijd te interpreteren tegen de achtergrond van daadwerkelijke taalervaring en onderwijs. Zo worden normale kenmerken van meertalige ontwikkeling niet onnodig geproblematiseerd en blijven hardnekkige lees- en spellingproblemen wel serieus in beeld.

Hulpmiddelen

Voorleessoftware, woordenboeken en digitale taalondersteuning kunnen helpen, maar moeten aansluiten bij de taal die daadwerkelijk wordt gebruikt. Bij thuistaal, schooltaal en dyslexie helpt het om prestaties altijd te interpreteren tegen de achtergrond van daadwerkelijke taalervaring en onderwijs. Zo worden normale kenmerken van meertalige ontwikkeling niet onnodig geproblematiseerd en blijven hardnekkige lees- en spellingproblemen wel serieus in beeld.

Zelfvertrouwen

Voorkom dat iemand algemene conclusies trekt zoals 'ik ben slecht in talen' wanneer vooral specifieke schriftelijke onderdelen moeilijk zijn. Bij thuistaal, schooltaal en dyslexie helpt het om prestaties altijd te interpreteren tegen de achtergrond van daadwerkelijke taalervaring en onderwijs. Zo worden normale kenmerken van meertalige ontwikkeling niet onnodig geproblematiseerd en blijven hardnekkige lees- en spellingproblemen wel serieus in beeld.

Een praktische oefening

Maak per taal een eenvoudig profiel van luisteren, spreken, lezen en schrijven. Noteer daarnaast hoeveel ervaring en onderwijs iemand in die taal heeft gehad. Dit maakt zichtbaar waar problemen specifiek zijn en waar beperkte blootstelling een rol kan spelen. Bij thuistaal, schooltaal en dyslexie helpt het om prestaties altijd te interpreteren tegen de achtergrond van daadwerkelijke taalervaring en onderwijs. Zo worden normale kenmerken van meertalige ontwikkeling niet onnodig geproblematiseerd en blijven hardnekkige lees- en spellingproblemen wel serieus in beeld.

Kort samengevat

Meertaligheid en dyslexie kunnen samen voorkomen, maar zijn niet hetzelfde. Goede ondersteuning en diagnostiek houden rekening met taalervaring, verschillen tussen schriftsystemen en afzonderlijke mondelinge en schriftelijke vaardigheden. Bij thuistaal, schooltaal en dyslexie helpt het om prestaties altijd te interpreteren tegen de achtergrond van daadwerkelijke taalervaring en onderwijs. Zo worden normale kenmerken van meertalige ontwikkeling niet onnodig geproblematiseerd en blijven hardnekkige lees- en spellingproblemen wel serieus in beeld.